ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )
2240
مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى )
مىبرد ، تا اينكه در سنه 1265 براى رفع اختلاف سرحدّى بين ايران و عثمانى ببغداد رفت و اين اختلاف تا سنه 1271 به طول انجاميد و ازآنپس وى بايران آمد . و چون در محرم سنه 1275 ناصر الدّين شاه ميرزا آقا خان نورى صدر اعظم را از صدارت انداخت و امور دولتى را در تحت تدبير شش وزارتخانه و هيئت شوراى وزراء نهاد ميرزا جعفر خان را در غرّه صفر رئيس آن هيئت نمود ، و او تا سنه 1277 بدان سمت برقرار بود ، و در اين سال با حفظ اين عنوان بعنوان سفارت فوقالعاده بلندن رفت ، و پس از يك سال در اوائل سنه 1278 بتهران برگشت ، و در ذىالحجه اين سال باز با حفظ رياست شورى متولّىباشى مشهد مقدس شده و بدان زمين برين حركت كرد ، و چيزى نگذشت كه در ماه جمادى الآخرة اين سال - مطابق ( قوس - جدى ) ماه برجى - هم در آن شهر شريف وفات كرد ، و در دار الحفّاظ در ممرّ خزانه دفن شد « 1 » . و او در عبارات فارسى نوشتن تخصصى بسزا داشته و تأليفاتى دارد : اول كتاب « تحقيقات سرحديه » در وقايع تعيين سرحد بين ايران و عثمانى . دويم كتاب « خلاصة الحساب » به طرز حساب جديد كه آن را در سنه 1262 بنام محمد شاه تأليف كرده ، و آن نخستين كتابى است كه بپارسى به طرز حساب جديد تأليف شده . و ظاهرا وى نخستين كس باشد كه در دولت قاجاريه لقب مشير الدوله يافته ، و پس از آن دويم : حاجى ميرزا حسينخان سپهسالار كه در ( 1241 ج 4 ص 1142 ش 602 ) گذشت ، و سيم : برادرش يحيى خان معتمد الملك كه در ( 1243 ج 4 ص 1201 ش 630 ) گذشت ، چهارم : حاجى ميرزا محسن خان ( 1317 ) ، پنجم : ميرزا نصر اللّه خان نائينى ( 1325 ) ، ششم : ميرزا حسن خان فرزندش ( 1290 ) ، كه اينها هريك پس از ديگرى اين لقب را يافته و به شرح حال هريك در اين كتاب اشاره شده و مىشود . و فهرست اسماء متوليان مشهد در ( 1220 ج 3 ص 706 تا 715 ش 291 ) گذشت .
--> ( 1 ) شرح حال صاحب عنوان در « تاريخ رجال ايران 1 : 241 - 244 » و نيز در « صدر التواريخ » مذكور است . م .